“Ya gərək, öz xoşunla tacından əl çəkəsən, ya da ətrafındakı ağıllı adamlar səni zorla qovalar!”

Əvvəli

6-cı epizod

Türkiyə, İstanbul, Sultanın sarayı, 1827-ci ilin noyabrı…

Sultan Mahmud dərin fikrə getmişdi. Vəziri və çox inandığı iki paşası səslərini çıxarmadan, gözləyirdilər. Bilirdilər ki, sultan bir azdan danışacaq. Gözlədikləri kimi də oldu. O, qəfildən partladı:

– Kələ köpək oğlu, səndən şah olmaz, sən ancaq insanların sayını artırmaq üçün yarayırsan. Sənin o balaca beynində 12-14 yaşlı qızların ətli dalından başqa heç bir şey yerləşmir. Kələlər ilin bir ayını aktiv olurlar, bədbəxt oğlu, sənsə ilin 365 gününü arvad yatağından çıxmırsan. Yüzdən çox oğul əkmisən, köpək oğlu, şahlığı ver birinə, rədd ol, get, arvadlarının tumanlarını çıxartmağa dəə…!

Hər üçü söhbətin İran şahı Fətəlidən getdiyini bilirdi. Sultan davam edirdi:

– Oğlu Abbas Mirzə də özünün tayıdır, ağlı yoxdur. Mən bilmirəm, onun nəyi bu ingilislərin xoşuna gəlib? Sizin xahişinizlə mən onunla bir il bundan öncə görüşdüm. Ona üstüörtülü “Şahzadə, idarəçiliyin əsas şərti dövlət işlərinin arvad tumanının altında qalıb itib-batmasına yol verməməkdir. Ya gərək, dövlət işlərini görəndən sonra arvadların dalına baxasan, ya da şahlıqdan əl çəkib daim o işlə məşğul olasan,”- dedim. Qıpqırmızı oldu. Əlbəttə, başa düşürdü ki, söhbət onun atasından gedir. Mən fikir vermədim, sözümü axıra qədər dedim. Ona bildirdim ki, ölkəyə ziyan gətirən adətin ləğvinin bir yolu var: ya gərək, öz xoşunla tacından əl çəkəsən, ya da ətrafındakı ağıllı adamlar səni zorla qovalar! Onun cavabı məni çaşdırdı. Nə desə yaxşıdır: “Padşahım, biz Şərqin ənənəvi hakimiyyətə gəlmək naminə atasını, qardaşını öldürmək kimi qeyri-sivil metodlarından əl çəkməsək, inkişaf edə bilməyəcəyik!” Bu da oğlu…”

20 ildir sivil bir ölkə yaratmaq istəyən Sultan Mahmud imperiyasının dağılmaq təhlükəsi real idi. Əsəbləri tarıma çəkilmişdi. Yenə öz-özünə danışırdı:

– Asiyalı köpək uşağı, müsəlmançılıq meydana gələndən, birinci dəfədir ki, Təbrizə kafir ayağı dəyir. Bu biqeyrətlərin çoxu təbrizlidir. Bunlar fars dilində danışmağa 10 yaşlarından sonra başlayırlar, o vaxta qədər türkcə qonuşurlar. Ümid edirdim ki, bunlar Qafqazı tutub, rusların diqqətini qismən Avropadan şərqə döndərərlər. Belə getsə, bu ruslar bu gün-sabah gəlib Bağdada çıxacaqlar. Kim onlara müqavimət göstərəcək – bir arvad dalı görəndə huşunu itirən Fətəli, ya onun intiligent oğlu Abbas Mirzə?! İngilislər rusların İran körfəzinə yaxınlaşmasına razı olmazlar…

Vəzir ehmalca sultanın sözünü kəsdi:

– Düz buyurursunuz, sultanım. Artıq Cəbəllütariqdən iki ingilis hərbi gəmisi İran körfəzi istiqamətində irəliləyir. Bizdə olan məlumata görə, onlar xeyli silah-sursat da aparırlar. Ondan başqa, ingilislər ruslara ultimatum veriblər ki, əgər təcili danışıqlara başlamasalar, İngiltərə 1814-cü ildən olan müqavilələrinin əsasında, İranın tərəfindən müharibəyə başlayacaq.

– Bu, yaxşı xəbərdir, ancaq hər ehtimala qarşı, biz kişiləri səfərbər etməliyik. Rusların əhalisi bizim imperiyanın əhalisindən, demək olar ki, iki dəfə artıqdır. 55 milyon onlardır, cəmi 26 milyon biz. İndi rusların Avropada 200 minlik ordusu dayanıb. Kül bu iranlıların başına, 60 minlik rusun qabağında dayana bilmədilər, – deyən sultan yenə hirsini İran şahının üstünə tökdü:

– Bizim cəmi 280 minlik ordumuz var. Onun 100 mini məcburən misirlilərin qarşısında dayanıb. 50 minə yaxınını İranla sərhəddə saxlamağa məcburuq. Beləliklə, Avropada cəmi 130 minlik ordumuz var. Bu, çox azdır. Bizim Avropada ruslarla vuruşmamaq şansımız yoxdur. Başda İngiltərə olmaqla, Avropa ölkələri müharibəyə qarışmayacaqlar. Ancaq biz udarıqsa – ruslara, onlar udarsa – bizə kömək edəcəklər. Bu axmaq ruslar başlarına salıblar ki, xristian olduqlarına görə, Avropa onlara kömək edəcək. Bir də Napoleona qarşı müharibədə İngiltərə, Prussiya və Avstriyanın onlarla koalisiya yaratdıqlarını unuda bilmirlər. Avropa müharibəsi heç bir nəticə ilə qurtarmayacaq, maksimum, yunanlara qismən azadlıq verəcəyik. Mən özüm rus səfiri ilə görüşüb, ona başa saldım ki, Avropanın məqsədi hər iki imperiyanı zəiflətməkdir, yeni çarınıza çatdırın ki, biz uzunmüddətli sülh bağlamaq istəyirik, müharibə yox. Nəticədə, o ağıldankəm Nikolay bizə, faktiki təslim olmaq, Avropadan çıxmaq, bütün torpaqları ruslara vermək şərtilə müqavilə göndərdi. Yaxşı ki, müqavilə ilə tanış olub, o səfiri mənim yanıma buraxmadınız, vallah, onun qanını elə buradaca tökəcəkdim. İndi vəzir, sən təcili Tehrana getməlisən. Həm ona mənim məktubumu çatdır, həm də çalış inandırasan ki, ruslarla təslimçilik müqaviləsi imzalamasın. Müharibəni davam etdirsin. Biz öz tərəfimizdən sərhəddə yaxın yerlərdə yerləşmiş 50 minlik qoşunumuzu Təbrizə göndərməyə, onlarla birlikdə Qafqazı azad etməyə hazırıq. Osmanlı imperiyası Avropada böyük müharibədən qaça bilsə, ordunun sayını artıracaq… Ancaq buna heç ehtiyac da yoxdur. Qafqazdakı 80 minlik rus ordusunu darmadağın etmək o qədər də çətin məsələ deyil. Şah razılıq versə, rusların yenidən Arazı keçib Qafqaza qayıtmasına imkan vermərik. Biz 10 minlik qoşunla İrəvan xanlığı və Naxçıvandan keçib Culfadan – arxadan ruslara zərbə vura bilərik. Başqa bir plan da mövcuddur – Vandan keçib Urmiya gölünə çıxmaq, Təbriz ətrafında düşməni mühasirəyə almaq və darmadağın etmək. Şahı başa sal ki, bu gün Qafqazı ruslara verməyin heç bir əsası yoxdur. O ki qaldı müharibədən sonra Qafqazı bölməyə, bizim Qafqazda maraqlarımız Gürcüstanın Qara dəniz sahillərində – Acariya deyilən kiçik bir məmləkətlə məhdudlaşacaqdır. Vəzir, Fətəli şah çox sürüşkən adamdır, özün məndən də yaxşı bilirsən. Ona ruslara təslim olmaq müqaviləsinə qol çəkməyə imkan vermək olmaz! Bu müqavilə rusların Avropada əl-qolunu açacaq!

Ardı Var

QARABAĞ: Müqavimətsizlikdən Doğan Faciə (2011) Kitabından

 

Rasul Guliyev - Rəsul Quliyev haqqında

Rasul Guliyev is the former Speaker of the Parliament of Azerbaijan (1993-1996) and is currently leader of the Open Society Party, one of Azerbaijan’s opposition parties. He is a passionate proponent of democracy. He actively participates in efforts to secure democracy and human rights in Azerbaijan, an oil-rich nation by the Caspian Sea and a former Soviet Republic. He writes and speaks out forcefully against the dangers of resurgent dictatorships in the former Soviet Republics. Mr. Guliyev resigned from his post as Speaker in 1996 to protest the human rights violations, censorship policies, widespread bribery and corruption, and anti-democratic policies of the Heidar Aliyev regime. Since that time he and his relatives and colleagues have been continually harassed by the government, now headed by Heidar Aliyev’s son, Ilham. Mr. Guliyev and his family live in political exile in the United States. During the past several years Mr. Guliyev has devoted his efforts to writing political and historical books that reveal the realities of life in Azerbaijan today. His books have enjoyed widespread interest in the Azeri diaspora forced to leave their homeland because of political persecution. Millions now live across Europe, in Russia, and the U.S. Recently, when excerpts from his latest book were published in an opposition newspaper in Azerbaijan and the book began selling within Azerbaijan, the government intervened to halt its distribution. Mr. Guliyev has presented briefings to US policy makers in numerous forums, including those sponsored by the National Democratic Institute (NDI), the International Republican Institute (IRI), the Congressional Human Rights Caucus, the Carnegie Endowment for International Peace, and the Kennan Institute of the Woodrow Wilson International Center. He has testified before the US Congress’ Helsinki Commission (Commission on Security and Cooperation in Europe) on the issue of Elections, Democratization, and Human Rights in Azerbaijan. Government Service and Political Involvement Following a career in the oil industry (in 1992 Mr. Guliyev was named Vice President of SOCAR, the State Oil Company of Azerbaijan Republic), and with the advent of Azerbaijan’s independence from the Soviet Union, Mr. Guliyev became involved in the political process in Azerbaijan. He served as Speaker of the Parliament during the early years of independence but became increasingly disenchanted after former KGB General Heidar Aliyev seized power. Since the late 1990’s he has been a leading opposition figure and party leader. In 2005 he was his party’s candidate for the parliamentary elections, but was prevented from returning from exile to Azerbaijan to participate in the election process. In dramatic events, the government closed and sealed off the airport to prevent his plane from landing and arrested many of his supporters. Despite this, he garnered the majority of votes in his precinct – yet the authorities would not validate his victory in this election that international observers decried as marred with irregularities and falsifications. Two years later Mr. Guliyev co-founded the Open Society Party and was elected party leader. Since the 2008 presidential elections, the entrenchment of Ilham Aliyev’s power, and the growing reliance on Azerbaijan by the US, repression in Azerbaijan has increased. Journalists and American-educated Azeri bloggers have been arrested for talking and writing against Ilham Aliyev and his family. The office and home of a leading human rights activist was recently bulldozed by the government. This climate creates dilemmas for the U.S. government which looks to Azerbaijan for energy resources for the West and for cooperation with regional security needs. The next Azerbaijan presidential election will be held in 2013. Ilham Aliyev will be the leading candidate. The opposition in Azerbaijan has been crushed. And under Aliyev’s leadership and direction, the country’s Constitution has been amended to remove term limits and set the stage for Aliyev’s being “president for life.” It is in this context that Rasul Guliyev is renewing his efforts to remind and inform U.S. policy makers of the on-going repression and corruption that plagues Azerbaijan, and encouraging U.S. policy makers to speak out about these realities. Personal Rasul Guliyev is married to Elmira Guliyeva, formerly an oil engineer. He is the father of three and has six grandchildren.

2 Cavab to ““Ya gərək, öz xoşunla tacından əl çəkəsən, ya da ətrafındakı ağıllı adamlar səni zorla qovalar!””

  1. Əgər Osmanlı İmperiyası türk dövlətlərinin arasında ən proqressivi sayılıb və qərb sivil ənənələrini daha əvvəl mənimsəməyə başlamışdısa, nə üçün eyni kökə məxsus olan digər türk dövlətləri bunun ən azına nail ola bilmədilər? Xüsusi ilədə İran öz qədim tarixi ilə buna daha çox münbit şərait yaratmalı idi. Yəni Şiəlik və Sünniliyin İslamda dinində parçalanma yaratmasının və İranın Şiəliyi qəbul etməsi onun geriləməsinə səbəb idimi? Həmçinin türkçilik kimi millətçilik fikirləri daha çox 20-ci əsrdə yaranmış oyanışdırmı və bunun əslində əvvəlki əsrlərdə heç bir bazası olmayıbmı?

Geri izləmələr/Geri bildirişlər

  1. “Azərbaycan xalqı isə həmin 1828-ci ildə olduğu kimi, hər şeyi “taleyin hökmüdür” kimi qəbul edəcəkdi…” | RƏSUL QULİYEV - RASUL GULIYEV - Aprel 23, 2013

    […] Əvvəli […]

Cavab qoy

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: