“Büdcə və kredit sərbəst iqtisadiyyatın inkişafına yönəlməlidir”

Əvvəli

-“Kənardan köməklə yaşamağın daha bir acınacaqlı nəticəsi də qaçılmazdır: millət tədricən dilənçiliyə alışar!”;

-Azərbaycanı indiki vəziyyətdən humanitar yardım yolu yox, xalqımızın, bizim özümüzün düzgün iqtisadi siyasətə əsaslanıb yeni istehsal münasibətlərinə keçməyimiz çıxara bilər;

-“Hər hansı bir cəmiyyətdə insan istehsal etdiyi məhsulun dəyərindən 30 faizdən artıq əmək haqqı ala bilməz”;

-“Dövlət insanlara diqtə, rəhbərlik etməməli, onların azad həyatı üçün şərait yaratmalıdır”;

-“Əgər kredit alınırsa və bu kredit boş-boşuna xərclənirsə, o krediti almaq cinayətdən başqa bir şey deyil”;

-“Kredit hər şeydən əvvəl xüsusi mülkiyyətin inkişaf etdirilməsinə yönəldilməlidir. Dövlət mülkiyyətinə kredit vermək qəti surətdə olmaz”;

-“Kredit banklardan verilməli, inkişaf etmiş ölkələrdəki kimi, banklar ona nəzarət səlahiyyətinə malik olmalıdır”;

(Milli Məclisin 31 yanvar 1995-ci  tarixli iclasındakı çıxışdan)

Bu gün müzakirə etdiyimiz məsələ – “1995-ci il üçün iqtisadiyyatın İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən proqnozlaşdırılması və buna əsasən büdcənin formalaşdırılması” məsələsi şübhəsiz ki, öz mahiyyətinə və əhəmiyyətinə görə, olduqca ciddi bir məsələdir və bu barədə Milli Məclisin növbəti yığıncaqlarında daha ətraflı müzakirələr olacaq.

Bu günkü müzakirələr zamanı toxunulmuş bir sıra ciddi problemlərlə bağlı mən də fikirlərimi bildirmək istərdim.

Sözsüz ki, indi Azərbaycanda iqtisadi vəziyyət çox ağırdır və bu iqtisadi böhran aradan qaldırılmalıdır. Birinci növbədə, iqtisadiyyatda sabitlik yaradılmalı, ikinci növbədə, iqtisadiyyatın inkişafı təmin olunmalıdır. Əlbəttə, söhbət sadəcə olaraq mövcud vəziyyətdə sosial çətinliklərin aradan qaldırılması zərurətindən getmir. Azərbaycanın müstəqilliyini dəstəkləyən dövlətlər müəyyən humanitar yardımlarla xalqımıza əl tutmağa çalışırlar. Amma Azərbaycan öz nicatını bu yolda görə bilməz və özgəsinə ümidli olan cəmiyyətdə orta yaş həddinin 35-40 ildən artıq ola biləcəyi ancaq ehtimaldır. Bu gün Azərbaycanın qarşısında demokratik bazar iqtisadiyyatı yolu ilə irəliləyib normal bir cəmiyyət yaratmaq kimi çox böyük vəzifə durur. Məhz arzu edilən cəmiyyətdə orta yaş həddi 70-ə, hətta Yaponiyadakı kimi 80-ə çata bilər. Digər tərəfdən, kənardan köməklə yaşamağın daha bir acınacaqlı nəticəsi də qaçılmazdır: millət tədricən dilənçiliyə alışar! Adamlar razılaşar ki, 35-40 il yaşasın, kimsənin gətirib verdiyi ilə kifayətlənsin, amma özü işləməsin. Ona görə də Azərbaycana göstərdikləri humanitar yardıma görə bütün ölkələrə minnətdarlığımı bildirməklə yanaşı, belə hesab edirəm ki, Azərbaycanı indiki vəziyyətdən humanitar yardım yolu yox, xalqımızın, bizim özümüzün düzgün iqtisadi siyasətə əsaslanıb yeni istehsal münasibətlərinə keçməyimiz çıxara bilər. Yalnız bu yol Azərbaycan Respublikasının demokratik inkişafını, ölkədə firavan həyatın qurulmasını təmin etmiş olar. Hesab edirəm ki, Azərbaycan məhz bu ikinci yolu seçib və bu yolla da getməlidir. Bu yolda bizim həm ali qanunvericilik orqanının, həm də ali icra orqanının yeganə bir vəzifəsi var: xalqın arzu və iradəsini ifadə edərək Azərbaycanda azadlığın, xoşbəxt yaşayışın, maddi rifah halının yaxşılaşdırılmasının bərqərar olması üçün şərait yaratmaq, Azərbaycan torpaqlarının toxunulmazlığını təmin etmək, Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini qorumaq! Əgər bu məsələləri həyata keçirə bilmiriksə, xalqın qarşısında günahkarıq.

Qiymətlərin qaldırılması, yaxud endirilməsi, əmək haqqının artırılması, yaxud sabit saxlanılması – bunların hamısı iqtisadiyyatda törənən, iqtisadiyyatın mövcud vəziyyəti ilə bağlı təzahür edən əlamətlərdir. Hər hansı bir cəmiyyətdə insan istehsal etdiyi məhsulun dəyərindən 30 faizdən artıq əmək haqqı ala bilməz. Yəni, o, 1000 dollarlıq məhsul istehsal edirsə, bunun maksimum 300, minimum isə 100 dollarını əmək haqqı şəklində geri ala bilər. Bu, istehsalçının hansı sahədə çalışmasından asılı olur. Əgər bu gün Azərbaycanda adambaşına 400 dollarlıq məhsul istehsal edilirsə, deməli, 120 dollardan artıq əmək haqqı almaq mümkün deyil. Hansı dövlət olursa-olsun, hansı dövlət başçısı olursa-olsun, bu mütənasibliyi poza bilməz. Bu, iqtisadiyyatın qanunudur. Ona görə, birinci növbədə, biz real gücümüzü və nə istədiyimizi bilməliyik.

Tutaq ki, 2000-ci ildə Azərbaycanın Yunanıstan, yaxud Türkiyə səviyyəsinə çatmasını istəyirik. Onda biz gərək bilək və başa düşək ki, Azərbaycanın bu səviyyəyə çıxması üçün onun 7 milyonluq əhalisi 86 min kv.km.-lik ərazisində nə istehsal etməli, hansı işləri görməlidir. Biz gərək bunları bilək və fəaliyyətimizi proqramlaşdıraq.

Hesablamalar göstərir ki, arzu edilən səviyyəyə gəlib çatmaq üçün 2001-ci ildə biz 3 milyon ton taxıl, 1 milyon ton pambıq, 1,5 milyon ton üzüm, 500 min ton meyvə, 300 min ton ət, 400 min ton tərəvəz, 100 min ton tütün və s. istehsal etməliyik. Bəs günümüzün istehsalat göstəriciləri necədir? 1 milyon ton taxıl, 250 min ton pambıq, 200 min ton üzüm, 250 min ton meyvə, 70 min ton ət, 150 min ton tərəvəz, 18 min ton tütün istehsal edə bilmişik.

Sənaye üzrə gərək 20 milyon ton neft emal edək. Neft çıxarılması heç olmasa 18 milyon ton həddinə qaldırılmalıdır. Qaz istehsalında 14 milyard kubmetr həddinə nail olmalı, neft maşınqayırması 600 milyon dollarlıq, kimya sənayesi 1 milyard dollarlıq məhsul istehsal etməlidir. 50 min ton pambıqdan məhsullar almalıyıq. Bu gün isə cəmi 1,5 milyard dollarlıq məhsul istehsal etməyə qadirik. Bunları niyə deyirəm? Əgər bu rəqəmlərə gəlib çıxa bilsək, Azərbaycan xalqının normal həyat səviyyəsi təmin olunacaqdır. Əks təqdirdə, nə qədər danışsaq da, əmək haqqı, qiymət problemlərindən uzun-uzadı söhbətlər aparsaq da, heç bir fayda əldə edilməyəcək. Bəs məqsədimizə necə çata bilərik?

Bunun iki yolu var: demokratik inkişaf yolu və diktatura yolu. Biz demokratiya yolunu seçmişik. Nədir demokratiya yolu? Bu, ondan ibarətdir ki, dövlət insanlara diqtə, rəhbərlik etməməli, onların azad həyatı üçün şərait yaratmalıdır. Düşünməliyik ki, necə şərait yaradaq ki, adamlar nəzərdə tutduqlarımıza nail ola bilsinlər. Belə bir məhsuldarlığı, belə bir işi ancaq azad insan həyata keçirə bilər. İnsanlara təzyiq göstərməklə, məcburiyyətlə, plan tutmaqla, kağıza yazmaqla bunları həyata keçirmək mümkün deyil.

Qətiyyətlə bildirirəm ki, istinad etdiyim rəqəmləri reallaşdırmaq- özü də 5 il müddətində – mümkündür. Üstəlik, istər kənd təsərrüfatında, istərsə də sənayedə nail ola biləcəyimiz ən minimal göstəriciləri qeyd etdim. Amma bunun üçün hər addımbaşı, hər mərhələdə bizə mane olan, müqavimət göstərən elementləri aradan götürməliyik. Təəssüf ki, buna nail ola bilmirik. Məsələn, müzakirələr zamanı şirkət, birlik, komitə nümayəndələri bir sıra məsələlərə toxundular. İlk baxışda belə təsəvvür yaranır ki, onların problemə yanaşma tərzində heç bir qəbahət yoxdur, hər şey doğrudur. Lakin bədbəxtlik ondadır ki, yaradılmış və getdikcə sayı artırılmış bu birlik, şirkət və komitələrin heç biri nə isə daha əlverişlisini axtarıb tapmaq, yenisini qurmaq istiqamətində iş aparmır, yaradıcı iqtisadi siyasət yeritmir, onlar kimdənsə tapşırıq alıb kiməsə çatdırmaq, kimisə vəzifəyə qoyub-çıxarmaq, kimisə cəzalandırmaq, daha nə bilim nələrlə məşğuldurlar. Bir növ, jandarm alətidirlər. Belə vəziyyətdə iqtisadiyyat inkişaf edə bilməz. Mümkün deyil! Axı, bunlar dövlətimizin iqtisadi siyasətini yaradan, həyata keçirən təşkilatlar, idarələr olsaydılar, xalq onlara indiki gözlə baxmazdı. Onları sadəcə olaraq zorakılıq aləti kimi tanıyır və qəbul edirlər.

Köhnə qəlibdən çıxmaq üçün islahatlar aparılmalıdır. Məsələn, əgər kredit alınırsa və bu kredit boş-boşuna xərclənirsə, o krediti almaq cinayətdən başqa bir şey deyil. Belə krediti almaq, ümumiyyətlə, gələcək nəslin cibindən oğurluq etmək kimi bir şeydir. Kredit məqsədyönlü olmalı, konkret istiqamətlər üçün nəzərdə tutulmalıdır. Verilməzdən əvvəl, mahiyyəti dəqiqləşdirilməlidir. Bir misal çəkim: pambıq lifinin bir tonu bu gün, deyək ki, Liverpul bazarında 1800-1900 dollardır. Ancaq biz pambıq lifinin 1 tonundan məhsul ala bilsək, 6-7 min dollar qazanc əldə etmiş olarıq. Yaxşı, kim bizə mane olur? Nəyə görə həmin məqsəd üçün kredit ayırmayaq? Axı, belə istehsal sahəsində bir qoyub beş götürmək mümkündür?!

İndi Azərbaycanda 7 milyondan çox əhali var. Təqribi desək, bu qədər əhali ildə 14 milyon cüt ayaqqabı geyinir. Bu qədər ayaqqabının qiyməti, təqribən, 140 milyon dollardır. Tutaq ki, bizim fabriklərimiz 20 milyon dollarlıq ayaqqabı istehsal edir. Yerdə qalan 120 milyon dollarlıq ayaqqabı isə haradansa gətirilir, ya yox? Adamlar ki, ayaqqabısız gəzmirlər?! Axı, nəyə görə biz sənaye sahələrinə 20-30 milyon dollar kredit qoyub bu problemi həll etməyək? Burada qeyri-mümkün olan nədir? Bunları etmək lazımdır. Əgər üzümün bir kiloqramı 50 sentdirsə, bunu şəraba çevirib satanda 3 dollara yaxın qazanc verir. Tütünün 1 tonunu 800-1000 dollara satırlar. Biz bir ton tütündən 10 min dollar rahatca qazana bilərik. Gərək, tütün fabrikinə pul qoyub, onu yenidən quraq.

Başqa bir problem – Şimali Qafqaz yolunun bağlanmasının işlərimizə ciddi əngəl olması fikri tez-tez səslənir. Yaxşı, “Şimali Qafqaz yolu bağlanıb” deyə, dayanıb gözləməliyik? Bilirsiniz, belə səbəblərlə barışmaq olmaz. Azərbaycanın Xəzər dənizi vasitəsilə xarici ölkələrlə 280 kilometrlik sərhədi var. Dəniz yolları ilə hər yerə çıxmaq olar – Qazaxıstana, Türkmənistana, Rusiyaya… Gürcüstandan Qara dənizə, Qara dənizdən təzədən Rusiyaya, Ukraynaya, dünyanın hər yerinə getmək mümkündür. İrandan keçib İran körfəzinə çıxmaq olar. Deməli, işləmək, yollar axtarmaq lazımdır. Ümumiyyətlə, Şimali Qafqaz yolu bağlanmasa da, bu yolları heç olmasa, nəqliyyat məsələlərində rəqabət apara bilmək naminə axtarmaq lazım idi.

Azərbaycan Respublikasının imkanları böyükdür. Mən belə hesab edirəm ki, müəyyən bir komissiya yaradaq və 10 gün ərzində 5 illik iqtisadi inkişaf proqramı hazırlayaq. Bu proqramın illər üzrə həyata keçirilməsinə, o cümlədən kreditin bölünməsinə nəzarət edək. Milli Məclis kreditin istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə kömək və nəzarət etməlidir. Kredit hər şeydən əvvəl xüsusi mülkiyyətin inkişaf etdirilməsinə yönəldilməlidir. Dövlət mülkiyyətinə kredit vermək qəti surətdə olmaz.

Kredit banklardan verilməli, inkişaf etmiş ölkələrdəki kimi, banklar ona nəzarət səlahiyyətinə malik olmalıdır. Başqa cür ola bilməz. Belə hesab edirəm ki, pambıqla taxıl istehsalını artırmaq üçün bu il azı 50 milyon dollarlıq kredit ayrılmalıdır. 10 milyon dollar tütün, 20 milyon dollar şərab istehsalına yönəldilməlidir. Üst-üstə beş ildə 250 milyon dollar neftayırma sənayesinə sərf olunmalıdır. Bircə fakt deyim: hər il neftayırma zavodunun məşəllərində hədər itkilər hesabına 100 milyon dollarlıq məhsul yanır. Qurğu tikib o itkini qazanca çevirmək üçün isə cəmi 25 milyon dollar lazımdır.

Hesab edirəm ki, Milli Məclisin iqtisadi siyasət komissiyası, büdcəyə nəzarət komissiyası, müvafiq şöbələr, Nazirlər Kabineti, İqtisadiyyat Nazirliyi, Elmlər Akademiyası, müvafiq institutlar və digər müəssisə və təşkilatların nümayəndələrindən ibarət komissiya yaratmalıyıq. Bizim ümumi şəkildə dediklərimiz dərindən öyrənilməli, konkret proqrama çevrilməlidir və biz onun həyata keçirilməsinə şərait yaratmalıyıq. Unutmayaq ki, xalqımızın taleyi, övladlarımızın gələcəyi bundan asılıdır.

Ardı Var

“Diktatorla Üz-Üzə” Kitabından (2001)

Rasul Guliyev - Rəsul Quliyev haqqında

Rasul Guliyev is the former Speaker of the Parliament of Azerbaijan (1993-1996) and is currently leader of the Open Society Party, one of Azerbaijan’s opposition parties. He is a passionate proponent of democracy. He actively participates in efforts to secure democracy and human rights in Azerbaijan, an oil-rich nation by the Caspian Sea and a former Soviet Republic. He writes and speaks out forcefully against the dangers of resurgent dictatorships in the former Soviet Republics. Mr. Guliyev resigned from his post as Speaker in 1996 to protest the human rights violations, censorship policies, widespread bribery and corruption, and anti-democratic policies of the Heidar Aliyev regime. Since that time he and his relatives and colleagues have been continually harassed by the government, now headed by Heidar Aliyev’s son, Ilham. Mr. Guliyev and his family live in political exile in the United States. During the past several years Mr. Guliyev has devoted his efforts to writing political and historical books that reveal the realities of life in Azerbaijan today. His books have enjoyed widespread interest in the Azeri diaspora forced to leave their homeland because of political persecution. Millions now live across Europe, in Russia, and the U.S. Recently, when excerpts from his latest book were published in an opposition newspaper in Azerbaijan and the book began selling within Azerbaijan, the government intervened to halt its distribution. Mr. Guliyev has presented briefings to US policy makers in numerous forums, including those sponsored by the National Democratic Institute (NDI), the International Republican Institute (IRI), the Congressional Human Rights Caucus, the Carnegie Endowment for International Peace, and the Kennan Institute of the Woodrow Wilson International Center. He has testified before the US Congress’ Helsinki Commission (Commission on Security and Cooperation in Europe) on the issue of Elections, Democratization, and Human Rights in Azerbaijan. Government Service and Political Involvement Following a career in the oil industry (in 1992 Mr. Guliyev was named Vice President of SOCAR, the State Oil Company of Azerbaijan Republic), and with the advent of Azerbaijan’s independence from the Soviet Union, Mr. Guliyev became involved in the political process in Azerbaijan. He served as Speaker of the Parliament during the early years of independence but became increasingly disenchanted after former KGB General Heidar Aliyev seized power. Since the late 1990’s he has been a leading opposition figure and party leader. In 2005 he was his party’s candidate for the parliamentary elections, but was prevented from returning from exile to Azerbaijan to participate in the election process. In dramatic events, the government closed and sealed off the airport to prevent his plane from landing and arrested many of his supporters. Despite this, he garnered the majority of votes in his precinct – yet the authorities would not validate his victory in this election that international observers decried as marred with irregularities and falsifications. Two years later Mr. Guliyev co-founded the Open Society Party and was elected party leader. Since the 2008 presidential elections, the entrenchment of Ilham Aliyev’s power, and the growing reliance on Azerbaijan by the US, repression in Azerbaijan has increased. Journalists and American-educated Azeri bloggers have been arrested for talking and writing against Ilham Aliyev and his family. The office and home of a leading human rights activist was recently bulldozed by the government. This climate creates dilemmas for the U.S. government which looks to Azerbaijan for energy resources for the West and for cooperation with regional security needs. The next Azerbaijan presidential election will be held in 2013. Ilham Aliyev will be the leading candidate. The opposition in Azerbaijan has been crushed. And under Aliyev’s leadership and direction, the country’s Constitution has been amended to remove term limits and set the stage for Aliyev’s being “president for life.” It is in this context that Rasul Guliyev is renewing his efforts to remind and inform U.S. policy makers of the on-going repression and corruption that plagues Azerbaijan, and encouraging U.S. policy makers to speak out about these realities. Personal Rasul Guliyev is married to Elmira Guliyeva, formerly an oil engineer. He is the father of three and has six grandchildren.

Cavab qoy

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: